De praktische benadering van plantaardig koken: Een analyse van 'Veggie of vegan lekker simpel'

In het huidige culinaire landschap domineren twee tegenstrijdige tendensen: de drang naar steeds complexere, artistieke presentaties van plantaardige gerechten en de hardnekkige realiteit van de moderne huiskeuken, waar tijd en efficiëntie de drijvende krachten zijn. Het kookboek Veggie of vegan lekker simpel van Miki Duerinck en Kristin Leybaert positioneert zich precies in de kieren die ontstaan tussen deze twee uitersten. Het is geen boek dat streeft naar de hoogste culinaire troon in de plant-based gastronomië, maar het belooft een functioneel, herhaalbaar systeem voor de dagelijkse maaltijd. De kernfilosofie is deels al in de titel opgenomen: het moet simpel zijn, snel bereidbaar zijn en deels kan je kiezen voor een vegetarische of een volledig veganistische variant. Dit maakt het een interessante studiegeval voor de home cook die op zoek is naar structuur in de overvloed aan plantaardige mogelijkheden, zonder dat er wordt ingegaan op de tijdsinvestering die vaak gepaard gaat met het experimenteren met onbekende technieken of exotische ingrediënten. De auteurs, die zelf een voerloopbaan hebben in de horeca met een voormalig vegetarisch restaurant en nu een vegetarische kookstudio runnen waar ze catering en takeaway verzorgen, brengen een bepaalde horecaverdienen mee naar de thuiskookpraktijk. Deze achtergrond is cruciaal om te begrijpen waarom de recepten eruitzien zoals ze eruitzien: ze zijn getest op haalbaarheid, snelheid en smaakacceptatie door een breed publiek, niet alleen op esthetische indruk.

De auteurs en hun culinaire achtergrond

Miki Duerinck en Kristin Leybaert zijn geen onbekende namen binnen de Nederlandstalige vegetarische culinesfeer. Voor het schrijven van dit specifieke boek hadden zij al eerdere publicaties op hun naam, waaronder Veggie voor starters en Veggie burgers balletjes en broodbeleg. Deze eerdere werken hebben bijgedragen aan het uitbouwen van hun reputatie als auteurs die toegankelijke kookboeken schrijven voor beginnende en gevorderde vegetariërs. Wat hen onderscheidt van veel theoretische culinaire auteurs is hun actieve rol in de praktische horeca. Tot dertig jaar geleden, of meer dan dat, beheerden zij een vegetarisch restaurant. Die periode heeft een diepe impact gehad op hun benadering van koken: het koken voor een publiek dat niet per definitie vegetarisch is, maar wel open staat voor alternatieven. Tegenwoordig hebben zij een vegetarische kookstudio waar ze catering en takeaway verzorgen, workshops geven en dus ook kookboeken schrijven. Deze combinatie van achtergrond in de horeca en in de culinaire educatie (workshops) resulteert in een stijl die weinig ruimte laat voor onduidelijkheid. De recepten zijn geformuleerd vanuit de overtuiging dat koken een vaardigheid is die geleerd kan worden door repetitie en het begrijpen van basiscomponenten, niet door het blindelings volgen van complexe instructies. Het feit dat ze hun eerdere kookboeken zelf ook hebben gerecenseerd in de context van hun blogactiviteiten, wijst op een nauwe verbondenheid met de doelgroep: de thuiskeukenaar die op zoek is naar betrouwbare informatie zonder de poestoeierij van de high-end gastronomie.

Het dualistische systeem: Vegetarisch versus Vegan

Eén van de meest opvallende en functionele kenmerken van Veggie of vegan lekker simpel is de systematische indeling van de recepten in twee categorieën: vegetarisch (veggie) en plantaardig (vegan). Dit is geen willekeurige keuze, maar een strategische beslissing die de bruikbaarheid van het boek aanzienlijk vergroot voor huishoudens waarin niet iedereen hetzelfde eet, of voor mensen die geleidelijk overstappen van een gemiddeld dieet naar een meer plantaardige voeding. In de praktijk werkt dit als volgt: ieder recept is ofwel volledig veganistisch, of het biedt een veganistische optie. Als het recept al veganistisch is, is er uiteraard geen aparte vegetarische optie aanwezig. De indeling is visueel ondersteund door de gebruikmaking van kleuren: blauw en groen staan aangegeven naast de opties, waardoor de lezer in een oogopslag kan zien of er een alternatief is.

Deze dualiteit wordt gerealiseerd door het substitueren van specifieke dierlijke ingrediënten. Meestal gaat het om kaas, room of ei. De auteurs bieden twee manieren om deze substitutie te maken. In de eerste plaats kan er gekozen worden voor een kant-en-klare veganistische vervanger die in de winkel verkrijgbaar is. Dit is de minst tijdrovende optie, maar vereist wel dat de gebruiker op de hoogte is van de beschikbare producten in de supermarkt of de speciaalzaken. In de tweede plaats worden er alternatieven aangedragen die gebaseerd zijn op basisproducten zoals silken tofu. Hierbij is wat meer technische kennis vereist, aangezien silken tofu een andere textuur en smaak heeft dan eieren of room, en de bereiding moet daarop worden aangepast. Dit systeem van "keuze in de ingrediëntenlijst" voorkomt dat het lezer twee complete recepten moet lezen voor hetzelfde gerecht. Het is een efficiënte methode die de cognitieve last verlaagt. Voor de vegetarische consument is het een breekpunt: waarom moet ik mijn diëtair beperkte keuzes (vlees en vis) toch combineren met dierlijke producten als zuivel en eieren, als er een gelijkwaardige, vaak even snelle, plantaardige optie beschikbaar is? Het boek faciliteert deze overgang zonder de gebruiker te confronteren met de morele of milieutechnische aspecten van deze keuze, maar presenteert het als een kwestie van variatie en smaak.

De toepassing van dit systeem is niet alleen beperkt tot hoofdgerechten. Ook in de toetjes, die overigens volgens de recensent allemaal heel lekker uit de boek, wordt dit principe gevolgd. De afwezigheid van dierlijke producten in de toetjes is vaak subtiel, maar zorgt ervoor dat het gehele menu kan worden geserveerd aan een tafel met gemengde diëten. Dit is een cruciaal aspect voor gezinnen, aangezien het social aspect van eten vaak wordt verstoord door diëtaire verschillen.

Structuur en maaltijdtoepassing

Het boek is ingedeeld in hoofdstukken die de maaltijdstructuur van de consument volgen. Deze indeling is logisch en praktisch: voorgerechten voor vooraf, brood en spelen, zonnige verzinsels, curry, herfst en winter, en zot van zoet. De meeste gerechten zijn geschikt voor de avondmaaltijd, wat aangeeft dat het boek primair is bedoeld voor het hoofdgerechte van de dag. Het hoofdstuk "zonnige verzinsels" is specifiek gericht op de lente en de zomer, terwijl het hoofdstuk "herfst en winter" focust op ingrediënten die in de koelere maanden beter schelen. Deze seizoensgebonden indeling is een oude maar effectieve methode in de kookboekenliteratuur. Het dwingt de consument om te koken met wat er op dat moment het best schikt en de meeste smaak heeft, in plaats van te proberen het hele jaar door dezelfde gerechten te maken met gefrozen of geïmporteerde groenten.

De verscheidenheid binnen de hoofdstukken is opmerkelijk. Van romige laksa tot goulash met paddenstoelen, van quiche tot gevulde paprika’s. Deze spreiding toont aan dat de auteurs niet alleen focussen op de "typisch" vegetarische gerechten zoals salades of soepen, maar ook op heartier, meer vullende gerechten die vaak geassocieerd worden met vleesgerichte diëten. De goulash met paddenstoelen is een voorbeeld van een gerecht dat in een vegetarische context volledig opgaat in de smaakprofiel van het oorspronkelijke vleesgerecht, waardoor het acceptatiegemak voor niet-vegetariërs op tafel verhoogt. De quiche, een klassiek Frans gerecht dat traditioneel veel eieren en kaas bevat, wordt hier aangepast binnen het veggie/vegan-systeem, wat een uitdaging is die de auteurs succesvol hebben opgelost door het gebruik van de eerdergenoemde substituties.

Het hoofdstuk "brood en spelen" is een interessant element. Het suggereert dat er ook aandacht is voor snelle tussendoortjes of broodbeleg, wat aansluit bij de eerdere publicaties van de auteurs zoals Veggie burgers balletjes en broodbeleg. Dit benadrukt de veelzijdigheid van het boek: het is niet alleen voor het avondeten, maar kan ook worden ingezet voor de lunch of als basis voor snelle maaltijden.

Ingrediënten, meeteenheden en de Belgische context

Een aspect dat direct de aandacht trekt van Nederlandse of andere niet-Belgische lezers is de Belgische achtergrond van de auteurs en de uitgeverij (Manteau). Dit heeft praktische gevolgen voor de kookpraktijk. Allereerst wordt er in het boek gewerkt met koffielepels als meeteenheid. Voor veel moderne kookboeklezers, die gewend zijn aan gewicht (gram) of volumemaatstaven (theelepel/tafel-lepel), is de koffielepel een vreemde eenheid. Het vereist een mentale omrekening of de beschikbaarheid van een specifieke koffielepel in de keukenspullen. Dit is een klein maar hinderlijk obstakel voor de efficiëntie van het kookproces, vooral als het recept snel moet zijn. Het weerspiegelt de Belgische keuken traditie, waar dergelijke meeteenheden nog steeds gangbaar zijn in huishoudelijke contexten, maar kan voor een internationaal publiek onduidelijk zijn.

Daarnaast worden sommige ingrediënten anders benoemd dan gebruikelijk in Nederland. Een duidelijk voorbeeld is shiro miso, dat in het boek "bleke miso" wordt genoemd. Voor een consument die met miso werkt, is de term "shiro miso" de standaard; "bleke miso" is een beschrijving, geen productnaam. Dit kan leiden tot verwarring bij de aankoop, aangezien de meeste supermarkten en toko's de termen shiro, shiro (wit), en soms ook "licht" gebruiken. Het is daarom belangrijk dat de lezer de regionale terminologie vertaalt naar de lokale productnaam.

Een ander punt van aandacht is de beschikbaarheid van ingrediënten. Hoewel de recepten simpel zijn, vereisen sommige van hen specifieke producten die niet in een standaard supermarkt aanwezig zijn. Ingrediënten zoals vleesvervangers in specifieke varianten, sobanoedels, en hoisansaus moeten vaak worden gezocht in de toko of de biowinkel. Deze locaties bieden doorgaans een bredere keuze in plantaardige producten, maar de toereizbaarheid is niet overal even goed. Voor consumenten die in kleinere gemeenschappen wonen, kan dit een drempel vormen. Het boek stippelt niet uit hoe men deze ingrediënten kan vervangen als ze niet beschikbaar zijn, wat de "simpelheid" van het boek enigszins ondermijnt. De afhankelijkheid van specifieke, soms exotische, producten staat in contraste met de belofte van snel en simpel.

Smaakprofiel en kookstijl: Retro versus Modern

De recepten in Veggie of vegan lekker simpel variëren in hun esthetische en smaakmatige oriëntatie. Soms voelen de gerechten modern, met een focus op verse combinaties en lichte smaken. Soms hebben ze een retro karakter, wat bij de lezer nostalgie kan wekken. Opties zoals gevulde tomaat en pasteibakjes zijn voorbeelden van deze retro-tendens. Deze gerechten zijn niet per se onmodern, maar ze verwijzen naar een periode van koken die minder gefocust was op de "clean eating" of "aesthetic" trend die momenteel heerst. Ze zijn eerlijk, vullend en herkenbaar.

Er zitten echter ook slimme innovaties in het boek die de traditie doorbreken. Een voorbeeld is het gebruik van een velletje bladerdeeg in een wafelijzer om een snel wafeltje te maken. Dit is een creatieve toepassing van een bestaand gerecht (bladerdeeg) in een modern apparaat (wafelijzer), wat de bereidingstijd verkort en de presentatie verandert. Dit type "slimme truc" verhoogt de waardevolheid van het boek voor de consument die op zoek is naar nieuwe manieren om bestaande producten te gebruiken.

De kookstijl zelf is grotendeels "no nonsense". Het is niet altijd mega trendy, maar het bevat lekker veel groenten en staat snel op tafel. De auteurs maken bewust gebruik van kant-en-klare vleesvervangers wanneer het snel moet. Dit is een pragmatische keuze: het bespaart tijd en zorgt voor een consistent textuurprofiel. Tegelijkertijd proberen ze de meeste andere kant-en-klare opties te vermijden, wat aangeeft dat ze de versheid en de controle over de smaakprefentie willen behouden. Het is een balans tussen efficiëntie en kwaliteit. Een belangrijk voordeel is dat de auteurs zichzelf geen onmogelijke deadline per recept hebben gegeven, zoals "klaar in 10 minuten". Dit creëert een realistisch verwachtingsbeleid bij de lezer en voorkomt frustratie wanneer de bereiding wat langer duurt dan de belofte van de marketing.

Portiegrootte en haalbaarheid

Een kritisch punt van aandacht voor de serieuze kookpraktijk is de portiegrootte. In Veggie of vegan lekker simpel zijn de porties soms aan de kleine kant. Gerechten die in een gemiddeld gezin met twee personen opgaan, worden in het boek genoteerd als voor vier personen. Dit kan leiden tot teleurstelling bij de consument die een volwaardig hoofdgerecht verwacht. Portiegrootte is een complex concept: het hangt af van of er al een voorgerecht is gegeten, de eetlust van de individuen, en of er nog een dessert volgt. Door de porties klein te houden, missen de auteurs misschien de kans om het gerecht als een volwaardige, verzadigende maaltijd te presenteren. Het is een designkeuze die de flexibiliteit verhoogt (het kan ook als bijgerecht), maar de impact op de hoofdrol van het gerecht als avondmaaltijd verlaagt. Voor de lezer is het belangrijk om de ingredientenlijst kritisch te bekijken en eventueel de hoeveelheden te verdubbelen als het gerecht de hoofdgang moet zijn.

Vergelijking met andere kookboeken

Om de positie van Veggie of vegan lekker simpel in de markt in te schatten, is het zinvol het te vergelijken met andere kookboeken die beschikbaar zijn. De markt voor vegetarische en veganistische kookboeken is verzadigd, met een breed scala aan prijzen en benaderingen.

Uit deze vergelijking blijkt dat Veggie of vegan lekker simpel geprijsd is in het midden van het spectrum. Het is duurder dan de basisontbijtboeken of de thematische kookboeken zoals de Marokkaanse Tajines, maar goedkoper dan de uitgebreidere kookboeken van Karola Olaerts of de afslankgidsen. De focus op "lekker simpel" onderscheidt het van boeken die zich richten op gezondheidsoptimalisatie (zoals Gezond Vegetarisch of Healthy Vegan) of op culinaire reisavonturen (zoals Veggie Wereldgerechten). Het is een functioneel boek voor de dagelijkse praktijk, in plaats van een inspiratiebron voor speciale gelegenheden.

Online inspiratie en supplementaire bronnen

Hoewel het boek zelf een compleet geheel is, speelt de digitale wereld een steeds grotere rol in het verkrijgen van inspiratie. Websites zoals Lekker en Simpel bieden aanvullende recepten die aansluiten bij de filosofie van het boek: smakelijk, makkelijk en voedzaam. Op deze platformen vind je gerechten zoals paprika-pesto soep, vegetarische kapsalon, roseval aardappels, vegetarische nasi of hutspot. Deze gerechten delen het karakter van de recepten in het boek: ze zijn herkenbaar, veelzijdig en geschikt voor het hele gezin. De website benadrukt dat vegetarische gerechten rijk zijn aan vezels, vitamines en mineralen, en dat ze bijdragen aan een duurzamer milieu. Dit is een belangrijke context voor de consument: het koken uit het boek is niet alleen een keuze voor smaak, maar ook voor gezondheid en ethiek.

De definitie van een vegetariër verschilt per persoon, maar de kern is het vermijden van dode dieren (vlees, vis, schaaldieren) en vaak ook van dierlijke derivaten zoals gelatine en bepaalde kaasstremsels. De vegetarische recepten op websites zoals Lekker en Simpel zijn geschikt voor zowel de doorgewinterde vegetariër als voor de flexitariër die wat vaker zonder vlees wil eten. De gerechten zijn ontworpen om binnen 30 minuten klaar te zijn, wat aansluit bij de belofte van het boek. Voorbeelden zijn een vegetarische sloppy Joe met linzen en tomaten, een vegetarische panlasagne met verse groenten en mozzarella, en een salade met gnocchi. Deze gerechten tonen de variatie in smaak die groenten, peulvruchten en kazen bieden, en benadrukken dat vegetarisch eten niet per definitie saai of eenzijdig hoeft te zijn.

Conclusie

Veggie of vegan lekker simpel is een functioneel, pragmatisch kookboek dat zijn waarde haalt uit de systematische aanpak van de vega/vegan-indeling en de focus op snelheid en haalbaarheid. Het is niet bedoeld voor de culinaire purist die op zoek is naar exotische ingrediënten of complexe technieken, maar voor de home cook die op zoek is naar betrouwbare recepten die snel op tafel staan. De Belgische meeteenheden en benamingen vereisen enige aanpassing voor niet-Belgische lezers, en de kleine portiegrootte kan een nadeel zijn voor grote eters. Toch biedt het boek een waardevol kader voor het koken met plantaardige ingrediënten, door de duidelijke opties en de balans tussen kant-en-klaar producten en verse bereiding. Voor de consument die openstaat voor variatie en de voordelen van een meer plantaardig dieet, is dit een solide toevoeging aan de kookboekencollectie, vooral als het wordt gecombineerd met digitale inspiratiebronnen voor aanvullende ideeën.

Bronnen

1. lauriekoek.nl
2. kudzu.be
3. lekkerensimpel.com