Prei en aardappel zijn klassieke basisproducten in de westerse keuken, waar hun milde en neutrale smaken met elkaar worden samengevoegd in een reeks gerechten. Deze combinatie is niet alleen smaakvol, maar ook erg voedzaam en makkelijk te variëren. Een van de meest populaire manieren om deze ingredienten te gebruiken, is via een romige prei-aardappel saus. In dit artikel worden diverse recepten en technieken beschreven voor het maken van zo’n saus, inclusief variaties die het gerecht rijk en interessant maken voor zowel de weekmenu als een feestelijke gelegenheid.
Wat is prei-aardappel saus?
Prei-aardappel saus is een romige, warme saus gemaakt met gekookte aardappels en gesmoorde prei, vaak verrijkt met room, kaas en kruiden. Deze saus is de basis voor talloze ovenschotels, zoals gratins, rösti's of ovenschotels met meerdere lagen. De smaak is sappig, subtiel zoet en rijk aan smaken die zich verder ontwikkelen in de oven.
De prei levert een zachte, melige smaak die goed aansluit bij de zachte, neutrale smaak van aardappel. Beide ingrediënten zijn makkelijk te verkrijgen, goedkoop en erg verwerkbare basisproducten voor diverse gerechten. De witte en lichtgroene delen van de prei zijn het meest gangbaar in de keuken en hebben een mildere smaak dan het donkergroene deel, dat iets pittiger en vezeliger kan zijn. Prei kan worden gekookt, gestoofd, gebakken, gegrild of zelfs rauw worden gegeten in salades.
Basisrecept voor prei-aardappel saus
Het maken van een romige prei-aardappel saus is eenvoudig en vereist slechts een paar basisproducten. Hieronder volgt een overzicht van de ingrediënten en stappen.
Ingrediënten:
- 500g aardappelen, geschild en in blokjes gesneden
- 2 grote preien, schoongemaakt en in ringen gesneden (alleen het witte en lichtgroene deel)
- 1 ui, gesnipperd
- 2 teentjes knoflook, fijngehakt
- 1,5 liter groentebouillon (of kippenbouillon voor een rijkere smaak)
- 200 ml room (kookroom of slagroom, afhankelijk van hoe rijk je de saus wilt)
- 2 eetlepels olijfolie of boter
- Verse peterselie of bieslook, fijngehakt (voor garnering)
- Zout en peper naar smaak
- Optioneel: nootmuskaat, laurierblad
Bereidingswijze:
- Verhit de olijfolie of boter in een grote soeppan op middelhoog vuur.
- Voeg de gesnipperde ui en knoflook toe en fruit deze tot ze zacht en glazig zijn, ongeveer 5 minuten.
- Voeg de preiringen toe en bak ze mee tot ze zacht worden, ongeveer 5-7 minuten. Roer regelmatig om aanbranden te voorkomen.
- Voeg de aardappelblokjes toe en kook alles samen tot de aardappelen gaar zijn.
- Voeg de bouillon toe en breng alles aan de kook.
- Laat de soep indikken tot de prei en aardappelen volledig zacht zijn.
- Voeg de room toe en roer goed door tot een gladde saus ontstaat.
- Breng de saus op smaak met zout, peper en vers geraspte nootmuskaat. Voeg eventueel wat tijm of een laurierblad toe voor extra aroma. Verwijder het laurierblad voor je de saus gebruikt.
Dit recept levert een basis saus die direct kan worden gebruikt in gerechten of verder samengesteld tot een ovenschotel.
Technieken voor het maken van prei-aardappel saus
De prei-aardappel saus kan worden gebruikt in verschillende vormen en gerechten. Hieronder worden enkele technieken beschreven die je kunt toepassen afhankelijk van je doel.
1. Bechamelsaus-techniek
Een andere manier om een romige saus te bereiden is via een bechamel-achtige methode. Deze techniek is vaak gebruikt in gratins of lagen schotels.
Ingrediënten:
- 1 flinke klont boter
- 2 preien (in halve ringen gesneden)
- 2 tenen knoflook
- 1 tl gedroogde tijm
- 250 ml slagroom
- 100 gram geraspte belegen boerenkaas
- 1,5 kilo aardappels (geschild en in hele dunne plakjes gesneden)
Stappen:
- Verwarm de oven voor op 180 graden.
- Verhit de boter in een ovenbestendige pan en bak de prei aan tot deze zacht begint te worden.
- Breng op smaak met peper, zout en de tijm en bak kort mee.
- Voeg de slagroom en de helft van de kaas toe, roer door tot de kaas gesmolten is. Het is nu nog een dunne saus.
- Haal 2/3 van de saus uit de pan en verdeel de aardappelschijfjes op de resterende 1/3.
2. Rösti-techniek
Een rösti is een Zwitsers gerecht dat bestaat uit grof geraspelde aardappelen en vaak uitgebreid met kruiden, groenten of kaas. De prei-aardappel rösti is een variatie die extra smaak en voedingswaarde toevoegt.
Ingrediënten:
- 500g aardappelen, rauw, geschild en grof geraspt
- 2 preien, schoongemaakt en fijngehakt
- 1 ui, fijngehakt
- 2 eetlepels bloem
- 1 ei, losgeklopt
- Zout en peper naar smaak
- Olie of boter om te bakken
- Optioneel: verse kruiden zoals tijm of rozemarijn, geraspte kaas
Stappen:
- Rasp de aardappelen grof. Knijp het overtollige vocht uit de geraspte aardappelen met je handen of met een schone theedoek.
- Meng de geraspte aardappelen in een kom met de fijngehakte prei, ui, bloem, ei, zout en peper. Voeg eventueel verse kruiden en/of geraspte kaas toe. Meng alles goed door elkaar tot een samenhangend mengsel.
- Verhit een ruime hoeveelheid olie of boter in een grote koekenpan op middelhoog vuur.
- Schep hoopjes van het aardappelmengsel in de hete pan en druk ze plat tot ronde rösti’s. Zorg ervoor dat je de pan niet te vol doet, bak de rösti’s in porties.
- Bak de rösti’s aan beide kanten goudbruin en knapperig, ongeveer 5-7 minuten per kant.
Deze techniek is ideaal voor een lichte lunch of bijgerecht, en is zeer geschikt voor het gebruik van restjes groenten.
Variaties en toevoegingen aan prei-aardappel saus
Een van de voordelen van prei-aardappel saus is dat het makkelijk te variëren is, zowel qua smaak als voedingswaarde. Hieronder worden enkele populaire variaties beschreven.
1. Met ham of spek
Voeg blokjes ham of uitgebakken spekjes toe aan de ovenschotel voor een rijkere smaak. Verdeel de ham of spekjes tussen de lagen of meng ze door de prei-roomsaus. Dit past goed bij het romige karakter van de saus en het smaakt ook goed met vlees of vis.
2. Met zalm of gerookte kip
Voor een luxere variant kun je stukjes gerookte zalm of gerookte kip toevoegen. Deze toevoegingen verhogen de voedingswaarde en brengen extra smaak toe. Ze kunnen worden verdeeld tussen de lagen of gemengd door de saus.
3. Met groenten
Voeg extra groenten toe aan de ovenschotel, zoals champignons, broccoli roosjes, bloemkool roosjes of spinazie. Bak de champignons even mee met de prei. Broccoli en bloemkool kun je kort voorkoken. Spinazie kun je rauw toevoegen. Deze groenten brengen extra vitamines en vezels toe.
4. Vegetarische variant met geitenkaas
Vervang de gewone kaas door geitenkaas voor een pittigere en romigere ovenschotel. Combineer eventueel geitenkaas met een zachte kaas zoals mozzarella voor extra smaak.
5. Aardappelpuree topping
Vervang de bovenste laag aardappelschijfjes door een laag aardappelpuree voor een extra romige en zachte bovenkant. Bestrooi de puree met kaas en eventueel paneermeel voor een knapperig korstje.
Toepassing in gerechten
De prei-aardappel saus is een veelzijdig gerecht dat gebruikt kan worden in verschillende contexten, zoals:
1. Ovenschotel
Een klassieke ovenschotel bestaat uit meerdere lagen. De basis is een laag aardappelschijfjes, gevolgd door prei-roomsaus en kaas. Deze lagen worden herhaald tot het gerecht compleet is. De ovenschotel wordt geroosterd tot de kaas goudbruin is en de aardappelen gaar zijn.
Ingrediënten:
- 1,5 kilo aardappels, in dunne plakjes gesneden
- 2 preien, fijngehakt
- 2 tenen knoflook
- 2 eetlepels bloem
- 200 ml room
- 100 gram geraspte kaas (bijvoorbeeld belegen boerenkaas of goudse kaas)
- Zout, peper en nootmuskaat naar smaak
Stappen:
- Vet een ovenschaal in met boter.
- Leg een laag aardappelschijfjes op de bodem van de ovenschaal. Verdeel hierover de helft van de gesmoorde prei in roomsaus. Bestrooi met een deel van de geraspte kaas.
- Herhaal deze lagen: aardappelschijfjes, prei-roomsaus en kaas. Eindig met een laag aardappelschijfjes en bestrooi de bovenkant royaal met de overgebleven geraspte kaas.
- Bak de prei-aardappel ovenschotel in de voorverwarmde oven gedurende 30-40 minuten, of tot de bovenkant goudbruin is en de aardappelen gaar zijn. Controleer met een vork of de aardappelen zacht zijn.
- Laat de ovenschotel na het bakken even 5-10 minuten rusten voordat je hem serveert. Dit zorgt ervoor dat de saus iets indikt en de smaken zich kunnen vermengen.
2. Gratin
Een gratin is een romig gerecht gemaakt met aardappels, prei, room en kaas. Het is ideaal als bijgerecht bij vlees of vis, of als hoofdgerecht met een frisse salade.
Ingrediënten:
- 1 flinke klont boter
- 2 preien (in halve ringen gesneden)
- 2 tenen knoflook
- 1 tl gedroogde tijm
- 250 ml slagroom
- 100 gram geraspte belegen boerenkaas
- 1,5 kilo aardappels (geschild en in hele dunne plakjes gesneden)
Stappen:
- Verwarm de oven voor op 180 graden.
- Verhit de boter in een ovenbestendige pan en bak de prei aan tot deze zacht begint te worden.
- Breng op smaak met peper, zout en de tijm en bak kort mee.
- Voeg de slagroom en de helft van de kaas toe, roer door tot de kaas gesmolten is. Het is nu nog een dunne saus.
- Haal 2/3 van de saus uit de pan en verdeel de aardappelschijfjes op de resterende 1/3. Schenk de rest van de saus dan weer over de aardappels heen, verdeel de prei gelijkmatig, en verdeel de resterende kaas over de aardappels.
- Bak 40 minuten af in de oven, tot de aardappels gaar zijn (de precieze baktijd is afhankelijk van hoe dik je aardappels gesneden zijn. Wanneer je ze met een vork makkelijk kunt inprikken zijn ze goed). Wordt de kaas te donker, dek dan af met folie. Blijft het te licht, zet je oven dan wat heter op het einde.
3. Aardappel-preischotel
Een aardappel-preischotel is een variant op de klassieke gratin, waarbij de prei en aardappels in aparte lagen worden geserveerd. Het gerecht is romig, sappig en erg eetbaar, vooral bij koud weer.
Ingrediënten:
- 1,5 kilo aardappels, in dunne plakjes gesneden
- 2 preien, fijngehakt
- 2 tenen knoflook
- 2 eetlepels bloem
- 200 ml room
- 100 gram geraspte kaas
- Zout, peper en nootmuskaat naar smaak
Stappen:
- Verhit de boter of olijfolie in een pan en bak de prei en knoflook tot ze zacht zijn.
- Voeg de bloem toe en roer goed door. Bak de bloem even kort mee (ongeveer 1 minuut) om de rauwe smaak te verwijderen.
- Voeg de room en melk toe aan de pan en roer goed door tot een gladde saus ontstaat. Breng de saus zachtjes aan de kook en laat even indikken.
- Breng de saus op smaak met zout, peper en vers geraspte nootmuskaat.
- Vet een ovenschaal in met boter.
- Leg een laag aardappelschijfjes op de bodem van de ovenschaal. Verdeel hierover de helft van de gesmoorde prei in roomsaus. Bestrooi met een deel van de geraspte kaas.
- Herhaal deze lagen: aardappelschijfjes, prei-roomsaus en kaas. Eindig met een laag aardappelschijfjes en bestrooi de bovenkant royaal met de overgebleven geraspte kaas.
- Bak de schotel in de voorverwarmde oven gedurende 30-40 minuten, of tot de bovenkant goudbruin is en de aardappelen gaar zijn.
Tips voor het maken van prei-aardappel saus
- Aardappelkeuze: Gebruik best vaste kookaardappels, zoals bintje of satsuma, omdat deze minder waterig zijn en goed meegaan in romige sauzen.
- Prei-verwerking: Prei moet altijd schoongemaakt worden. Verwijder het donkergroene deel, tenzij je een extra pittige smaak wilt. Het witte en lichtgroene deel is meestal het meest geschikt.
- Saus-opsmaken: De saus is het smaakrijkst als je voldoende tijm, nootmuskaat en zout gebruikt. Probeer de saus voor je het gerecht samenvoegt, zodat je eventuele aanpassingen kunt maken.
- Rusten na het bakken: Laat het gerecht minstens 5-10 minuten rusten na het bakken. Dit zorgt ervoor dat de saus iets indikt en de smaken zich vermengen.
- Kaaskeuze: Gebruik een zachte kaas zoals belegen boerenkaas of goudse kaas voor een romige smaak. Voor een knapperige bovenkant kun je een harde kaas zoals goudse of emmental gebruiken.
Conclusie
Prei-aardappel saus is een veelzijdig en smaakrijk gerecht dat makkelijk te maken is en zich goed leent tot variaties. Of je nu een eenvoudige ovenschotel, een rijke gratin of een knapperige rösti wilt maken, deze combinatie van prei en aardappel is een betrouwbare keuze. Door het toevoegen van groenten, vlees of kaas wordt het gerecht verder verrijkt in smaak en voedingswaarde. Het is een gerecht dat zowel geschikt is voor het weekmenu als voor een feestelijke gelegenheid, en dat door zijn eenvoud en smaak altijd goed doet.