Saoto is een gerecht uit de Surinaams-Javaanse keuken. Het is een heerlijke kippensoep die veel lijkt op de Indonesische ‘soto ayam’. De soep is door de Javanen mee naar Suriname genomen en daar heeft hij in de loop der tijd die extra letter gekregen. Dit gerecht vertegenwoordigt een smeltkroes van culturen, waarin Javaanse kooktradities tijdens de koloniale periode werden meegenomen naar het Caribisch gebied en samensmolten met Surinaamse invloeden en ingrediënten. Het resultaat is een rijke, geurige soep die inmiddels niet meer weg te denken is uit de Surinaamse keuken. Voor veel Surinamers is Saoto soep niet zomaar een gerecht; het wordt beschouwd als 100% soul-food en een stukje cultuur in een kom. De soep combineert een heldere, maar krachtige kippenbouillon, langzaam getrokken met specerijen, met een variatie aan toppings. Deze variatie maakt Saoto bijzonder; elke lepel is anders en kan worden aangepast naar persoonlijke voorkeur, waardoor het een eindeloos te variëren gerecht is. Het is voedzaam, licht verteerbaar en verwarmend, perfect voor koude dagen, als lunch, of als maaltijdsoep. De basis van de soep is de bouillon, die goed op smaak moet zijn. Hierin gaan krachtige ingrediënten zoals laos, piment, salam en natuurlijk kip. De ‘exotische’ ingrediënten zijn te vinden in Surinaamse toko’s of bij de grote Chinese supermarkten. Na het bereiden van de bouillon stel je de soep samen met toppings naar keuze. Sommige mensen eten ook rijst bij de saoto, maar het kan ook zonder, als voorgerechtje. De keuze voor rijst, vermicelli of een combinatie daarvan is afhankelijk van persoonlijke voorkeur en de gewenste hoeveelheid voedingswaarde.
Geschiedenis en Cultuur van Saoto
De oorsprong van Saoto soep ligt in de Javaanse keuken van Suriname. Tijdens de koloniale periode namen Javaanse contractarbeiders hun kooktradities mee naar het Caribisch gebied. Deze tradities smolten samen met Surinaamse invloeden en ingrediënten, met als resultaat de huidige Saoto. Het gerecht is een typisch voorbeeld van hoe de Surinaamse keuken een smeltkroes is van verschillende rassen en culturen. Saoto soep wordt door iedereen op zijn eigen manier gemaakt, waardoor je altijd verrast wordt door deze overheerlijke maaltijdsoep. Het bijkomende voordeel is dat je eindeloos kunt variëren door componenten toe te voegen of anderzijds juist weg te laten. De soep is voedzaam, licht verteerbaar en verwarmend, en wordt vaak geassocieerd met comfort food, perfect voor momenten waarop je je ziek voelt, een kater hebt, of gewoon behoefte hebt aan een soulfood-moment. Het brengt mensen samen aan tafel, verwarmt van binnenuit en vertelt het verhaal van een keuken waarin culturen elkaar omarmen. Hoewel de Javaanse oorsprong duidelijk is, heeft de soep in Suriname een eigen identiteit ontwikkeld, met name door de specifieke combinatie van ingrediënten en de manier van serveren. Het gerecht is niet alleen een culinaire ervaring, maar ook een symfoon van herinneringen en tradities.
Ingrediënten voor de Bouillon
De bouillon vormt de hart van de Saoto soep. Het is essentieel dat deze goed op smaak is, wat wordt bereikt door het gebruik van krachtige ingrediënten. De specifieke ingrediënten kunnen enigszins variëren tussen recepten, maar er zijn duidelijke overeenkomsten. De basis bestaat uit water, kip en aromatische specerijen. Een typische hoeveelheid water is 3 tot 4 liter. Voor de kip kan worden gekozen voor soepkip, bij voorkeur bouten, of kipfilet. Sommige recepten combineren beide. De kip wordt in stukken gehakt of in z'n geheel gebruikt. De specerijen zijn cruciaal voor het karakteristieke aroma. Laos (galangal) wordt in schijfjes of stukken van ongeveer 2-4 cm gebruikt. Knoflook wordt vaak heel of in schijfjes toegevoegd. Een ui wordt meestal geschild en verticaal doormidden gesneden of gehalveerd. Citroengras (sereh) wordt als een hele tak of stengel toegevoegd, soms gekneusd om de smaken beter af te geven. Salamblaadjes (Indonesische laurier) worden toegevoegd voor hun specifieke smaak. Pimentkorrels (witte peper) worden gebruikt, soms in een hoeveelheid van 8 korrels of een theelepeltje. Gember wordt in sommige recepten vermeld, gespoeld en geschild. Piment korrels worden soms genoemd naast witte peper. Bouillonblokjes (kippenbouillon, groentenbouillon of tuinkruidenbouillon) worden gebruikt om de smaak te versterken, met een aanbeveling van minimaal 2 blokjes. Bladselderij wordt soms toegevoegd aan de bouillon voor extra frisheid. Madame Jeanette peper is een optioneel ingrediënt voor extra pittigheid. De exacte combinatie en hoeveelheden kunnen verschillen, maar de kern van de bouillon blijft consistent: een mix van kip en aromatische specerijen die langzaam trekken om een diepe smaak te ontwikkelen.
Ingrediënten voor de Garnituur (Toppings)
Het garnituur is wat Saoto soep uniek maakt en stelt je in staat om het gerecht naar eigen smaak aan te passen. De topping-lijst is uitgebrend en varieert per bron, maar er zijn gemeenschappelijke elementen. Een basis-ingrediënt dat in bijna alle recepten voorkomt, is taugé (kiemgroenten). Dit voegt een frisse, knapperige textuur toe. Gekookte eieren, meestal hardgekookt en vaak gehalveerd, zijn een vaste waarde. Kip is ook essentieel; dit kan kipfilet zijn die in dunne slierten is gesneden, of pluisjes van de gekookte soepkip. Voor de textuur en smaak worden vaak gefrituurde of gebakken componenten toegevoegd. Dit omvat: - Gebakken uitjes (gefrituurde uitjes) voor een zoete, knapperige noot. - Gefrituurde aardappelsticks (julienne gesneden, ook wel frietjes genoemd). - Gefrituurde rijstvermicelli (soe-on of mihoen), die in olie wordt gebakken tot hij uitzet en krokant wordt. - Optioneel: Gebakken rijstvermicelli kan ook worden vervangen door gekookte spaghetti, mihoen of rijst, afhankelijk van voorkeur. - Optioneel: Gebakken vermicelli kan worden gemengd met de aardappelsticks en uitjes voor een 'saoto mix'. - Optioneel: Spitskool of andere bladgroenten, fijngesneden. - Optioneel: Verse bladselderij of soepselderij, fijngesneden, voor garnering. - Optioneel: Lenteui ter garnering. - Optioneel: Sambal, ketjap sambal of een zelfgemaakte ketjap sambal (een mengsel van ketjap manis, fijngehakte Madame Jeanette peper en geperste knoflook). - Optioneel: Rijst (gekookte rijst) kan als bijgerecht worden geserveerd of door de soep worden gedaan. De keuze van toppings bepaalt de uiteindelijke smaakbeleving. Sommige mensen eten Saoto met rijst, andere zonder. De soep kan als voorgerecht of als volledige maaltijdsoep worden genuttigd.
Bereidingswijze: Stap-voor-Stap
De bereiding van Saoto soep vindt meestal in twee fasen plaats: eerst de bouillon, dan het samenstellen van de soep met garnituur. De tijdsinvestering voor de bouillon kan aanzienlijk zijn, variërend van 25 minuten tot 2 uur, afhankelijk van de bron. Hieronder volgt een gedetailleerde beschrijving van de stappen, gebaseerd op de gegevens uit de bronnen.
Stap 1: Voorbereiding van de Kip en het Water
Was de kipfilet(s) en eventueel de soepkip. Snijd de soepkip in 3 of 4 grote stukken, of laat dit doen door de slager. Breng 3 tot 4 liter water in een ruime pan aan de kook. Voeg de kip (soepkip en kipfilet) toe aan het kokende water. Kook de kipfilet ongeveer 15 tot 25 minuten mee tot deze gaar is. Haal de kipfilet(s) uit de pan en laat ze afkoelen. Snijd de kipfilet in dunne slierten of pluis deze uit. De soepkip blijft langer in de pan om smaak af te geven.
Stap 2: Bereiden van de Bouillon
Voeg de aromatische ingrediënten toe aan het kokende water met de soepkip. De specifieke combinatie kan variëren, maar een typische selectie omvat: - Laos (in schijfjes of stukken) - Hele teentjes knoflook of knoflook in schijfjes - Een ui, geschild en verticaal doormidden gesneden of gehalveerd - Citroengras (sereh), eventueel gekneusd - Salamblaadje(s) - Pimentkorrels of witte peper - Optioneel: Gember, gespoeld en geschild - Optioneel: Bladselderij - Bouillonblokjes (kippenbouillon, groentenbouillon of tuinkruidenbouillon). Minimaal 2 blokjes worden aanbevolen. Breng het geheel terug aan de kook. Laat de bouillon zachtjes koken om de smaken te laten trekken. De kooktijd voor de bouillon varieert sterk tussen bronnen: - Eén bron adviseert 25-30 minuten. - Een andere bron adviseert ongeveer 2 uur zachtjes koken voor een diepere smaak. - Wees consistent met de gekozen tijd; een langere kooktijd geeft een krachtiger bouillon. Na het koken, zeef de bouillon om de vaste ingrediënten te verwijderen. De bouillon moet goed op smaak zijn. Voeg indien nodig extra zout, peper of bouillonblokjes toe.
Stap 3: Bereiding van het Garnituur
Terwijl de bouillon kookt, bereid je de toppings: 1. Kipfilet: Als niet eerder gedaan, kook de kipfilet gaar, laat afkoelen en snijd in dunne slierten. Sommige recepten bakken de gekookte kipfilet daarna goudbruin in olie of een airfryer voor extra textuur. 2. Eieren: Kook eieren hard in een aparte pan. Pel ze en halveer ze. 3. Rijst: Kook rijst volgens de bereidingswijze op de verpakking, indien als bijgerecht gewenst. 4. Vermicelli (soe-on): Bak de rijstvermicelli kort in een beetje olie op hoog vuur tot hij uitzet en krokant wordt. Laat uitlekken op keukenpapier. Breek hem eventueel in stukken. 5. Aardappelsticks: Gebruik kant-en-klare gebakken aardappelsticks of bak zelf julienne gesneden aardappelen. 6. Taugé: Was de taugé grondig. 7. Mix: Meng indien gewenst de gebakken vermicelli, aardappelsticks en gebakken uitjes tot een 'saoto mix'. 8. Sambal: Meng ketjap manis met fijngehakte Madame Jeanette peper en geperste knoflook voor een zelfgemaakte ketjap sambal.
Stap 4: Samenstellen en Serveren
Verdeel de bouillon over kommen. Voeg per kom een portie gekookte rijst of vermicelli toe (indien gewenst). Leg de toppings op de soep of meng ze erdoorheen. Een typische combinatie per kom is: - Een of twee halve gekookte eieren. - Een portie taugé. - Een portie gesneden kip (gekookt of gebakken). - Een lepel van de gefrituurde mix (vermicelli, aardappelsticks, uitjes). - Verse bladselderij of lenteui als garnering. Serveer de sambal apart, zodat mensen hun eigen soep kunnen pimpen. De soep kan direct worden gegeten.
Voedingsinformatie en Variaties
Hoewel de exacte voedingswaarden per portie kunnen variëren, geeft één bron een schatting voor een portie Saoto soep met rijst. Deze schatting is gebaseerd op een specifiek recept en moet als indicatief worden beschouwd.
| Voedingsstof | Hoeveelheid per portie (indicatief) |
|---|---|
| Calorieën | Ongeveer 450 |
| Eiwitten | 25 gram |
| Vetten | 15 gram |
| Koolhydraten | 50 gram |
Deze waarden kunnen veranderen afhankelijk van de gekozen toppings, de hoeveelheid olie bij het bakken, en de toevoeging van rijst. Saoto soep is over het algemeen een relatief evenwichtige maaltijd, rijk aan eiwitten uit de kip en eieren, en met koolhydraten uit rijst of vermicelli. De taugé voegt vezels en vitaminen toe. De gefrituurde componenten verhogen het vetgehalte, maar kunnen worden aangepast voor een lichtere versie door ze te vervangen door extra groenten of door te bakken in plaats van te frituren. Variaties zijn eindeloos. Je kunt de soep vegetarisch maken door de kip te vervangen door tofu of extra groenten. De hoeveelheid pittigheid kan worden aangepast door de Madame Jeanette peper weg te laten of te verminderen. Sommige recepten suggereren het toevoegen van andere groenten zoals spitskool. De keuze voor bouillonblokjes kan worden aangepast voor een lagere zoutinname.
Conclusie
Saoto soep is een culinair erfgoed dat de rijke geschiedenis van de Surinaams-Javaanse keuken vertegenwoordigt. Het is een gerecht dat zowel eenvoudig als complex kan zijn, afhankelijk van de gekozen benadering. De essentie ligt in een krachtige, met specerijen doortrokken kippenbouillon, die dient als canvas voor een persoonlijke compositie van toppings. Het gerecht is veelzijdig: het kan worden geserveerd als een lichte voorgerecht, een volledige maaltijdsoep met rijst, of als comfort food op elk moment van de dag. De bereiding vereist aandacht voor detail, vooral bij het langzaam trekken van de bouillon om de smaken volledig te ontwikkelen. De variatie in ingrediënten en bereidingsmethoden tussen verschillende bronnen benadrukt de persoonlijke aard van het gerecht; er is geen enkele 'juiste' manier, maar een spectrum van mogelijkheden. Voor thuiskoks is het een uitstekend gerecht om te experimenteren met smaken en texturen. Het combineert de hartelijkheid van een kippensoep met de frisheid van taugé, de crunch van gefrituurde elementen en de diepte van Aziatische specerijen. Of men nu kiest voor een snelle versie of een langzaam gekookte bouillon, Saoto soep blijft een geliefd gerecht dat mensen samenbrengt en verwarmt, een tastbare herinnering aan een keuken die culturen verenigt.