Tjap Tjoy is een geliefde wokschotel die in Nederland vaak geassocieerd wordt met Chinese take-away’s. In werkelijkheid is het echter een gerecht met wortels in de Chinees-Indonesische keuken, waar het traditioneel gemaakt wordt met een mix van knapperige groenten en soms vlees of tofu. De naam "tjap tjoy" betekent letterlijk "gemengde groenten" en benadrukt het essentiële aspect van deze schotel: variatie in ingrediënten en smaken. In dit artikel worden verschillende recepten en bereidingswijzen van tjap tjoy geïnventariseerd, op basis van betrouwbare bronnen. We geven een overzicht van ingrediënten, bereidingsmethoden en tips om de schotel zowel eenvoudig als smaakvol voor te bereiden.
De oorsprong en betekenis van Tjap Tjoy
Tjap tjoy is in de twintigste eeuw naar Nederland gekomen via Chinese restaurants in havensteden zoals Rotterdam en Amsterdam. Het gerecht is van oorsprong vegetarisch en bedoeld om groenten op een smakelijke manier te verwerken. Tegenwoordig is het in Nederland een populaire wokschotel die vaak verrijkt wordt met vlees of tofu.
Volgens de beschrijving in bron [3], is tjap tjoy ook bekend als cap cai in sommige regio’s. In de Nederlandse variant wordt het vaak gemaakt met paprika, komkommer, taugé, wortel en champignons. Het gerecht is wereldwijd geliefd en verscheen in landen zoals Amerika, Duitsland, Canada, India en op de Filipijnen.
Ingrediënten en variaties
Hoewel het recept vrij is in de keuze van ingrediënten, zijn er enkele klassieke elementen die regelmatig terugkeren in de verschillende varianten van tjap tjoy. Deze bestaan uit:
- Groenten: paprika, wortel, peultjes, taugé, paddenstoelen en soms ook komkommer of prei.
- Vlees of tofu: kipfilet, varkensvlees of tofu.
- Smaakmakers: ketjap, oestersaus, gember, maïzena, bouillon en eventueel sesamolie of sambal oelek.
- Andere toepassingen: soms ook eiernoedels of zaden als sesamzaadjes.
Groenten
De keuze van groenten is vrij, maar in de meeste recepten komen wortel, paprika, taugé, peultjes en paddenstoelen voor. In bron [2] worden bijvoorbeeld peultjes, wortel, paddenstoelen, paprika en taugé gebruikt. Bron [4] bevat eiernoedels als hoofdingrediënt, wat een extra texture toevoegt aan de schotel. Het is belangrijk dat de groenten knapperig blijven, zoals aangegeven in bron [6], waarbij gespoeld wordt onder koud water na het wokken om de structuur te behouden.
Vlees of tofu
Tjap tjoy kan vegetarisch worden gemaakt, maar in de meeste varianten wordt het verrijkt met vlees of tofu. In bron [3] wordt kipfilet gebruikt, terwijl bron [4] eiernoedels en kipfilet bevat. Tofu is ook een veelgebruikt alternatief en voegt een zachte, proteïnerijke component toe aan de schotel.
Smaakmakers
De smaakmakers zijn essentieel voor de uiteindelijke smaak van tjap tjoy. De klassieke smaakmakers zijn:
- Ketjap: een zoete, zoute saus die als basiskracht werkt.
- Oestersaus: een zoute, umamirijke saus die het smaakprofiel verrijkt.
- Gember: meestal in fijne stukjes of poedervorm gebruikt voor scherpte en aroma.
- Maïzena: wordt gebruikt om de saus iets dikker te maken.
- Bouillon: zorgt voor een subtiele zoute smaak en verrijkt het smaakprofiel.
- Sesamolie en sambal oelek: zijn optioneel, maar voegen een extra aroma en scherpte toe.
In bron [4] wordt bijvoorbeeld geroosterd sesamzaad gebruikt als topper, wat een extra texture en aroma geeft. In bron [6] wordt gedroogde shiitake gebruikt om diepte aan de smaak toe te voegen.
Bereidingswijzen en technieken
De bereidingswijze van tjap tjoy varieert licht afhankelijk van het recept, maar de kern blijft hetzelfde: groenten wokken in een lichte saus en eventueel verrijken met vlees of tofu.
Wokken versus bakken
Wokken is de meest gebruikte methode, omdat dit de groenten snel en krachtig verwerkt, waardoor ze knapperig blijven. In bron [1], [2], [3] en [5] wordt gewokt in een wokpan of koekenpan. De volgorde van het wokken is belangrijk: harde groenten gaan eerst in, gevolgd door zachte groenten. In bron [5] wordt bijvoorbeeld eerst de kipfilet gewokt en daarna de groenten.
Het maken van de saus
De saus wordt meestal gemaakt door de smaakmakers te mengen en eventueel te binden met maïzena. In bron [2] wordt de maïzena opgelost in water en daarna aan de groenten toegevoegd. In bron [5] wordt de saus losgekookt en pas later bij de groenten gevoegd.
Structuur en texture
Tjap tjoy is een gerecht waarin de texture en de frisheid van de groenten belangrijk zijn. In bron [6] wordt benadrukt dat de groenten spoelig moeten worden onder koud water na het wokken, zodat ze niet zompig worden. Ook de kip of tofu moet niet te zacht worden, zodat de schotel een knapperig karakter behoudt.
Recept voor Tjap Tjoy
Hieronder volgt een overzicht van de ingrediënten en bereidingswijze van een klassieke versie van tjap tjoy, samengesteld uit de beschrijvingen in de bronnen:
Ingrediënten
- 2 uien
- 2 knoflookteentjes
- 250 g champignons
- 1 rode paprika
- 1 komkommer
- 400 g peultjes (of minimaiskolfjes in blik)
- 3 eetlepels zonnebloemolie
- 1 eetlepel sesamolie
- 300 g kipfiletreepjes
- 125 g taugé
- 150 ml water
- ½ kippenbouillontablet
- ½ eetlepel sambal oelek
- 1 eetlepel oestersaus
- 3 eetlepels ketjap manis
- 2 eetlepels maïzena
Bereidingswijze
- Maak de uien schoon en snij ze in partjes. Haal de lagen uit elkaar. Snijd de knoflook fijn.
- Snijd de wortel en paprika in dunne reepjes. Snijd de champignons in reepjes of halve ringen.
- Verhit de zonnebloemolie en sesamolie in een wok of koekenpan. Bak de uien en knoflook eerst even, voeg daarna de wortel, paprika en champignons toe.
- Bak de groenten 2-3 minuten, tot ze iets zacht zijn, maar nog steeds knapperig.
- Voeg de peultjes toe en bak nog 1-2 minuten.
- Voeg de ketjap, oestersaus en sambal oelek toe aan de groenten en roer goed door.
- Los het bouillontablet op in heet water en giet dit bij de groenten.
- Los de maïzena op in een beetje water en voeg dit aan de schotel toe. Laat de saus iets indikken.
- Voeg de kipfiletreepjes toe aan de pan en wok ze nog 2 minuten door.
- Voeg tenslotte de taugé toe en meng goed door.
- Zet het vuur uit en serveer de tjap tjoy warm.
Tips voor het bereiden
- Gebruik een goede wok of koekenpan met een anti-aanbaklaag (zoals in bron [1] beschreven).
- Zorg dat de groenten niet te lang wokken, zodat ze knapperig blijven.
- Spoel de groenten eventueel onder koud water om de structuur te behouden.
- Voeg eventueel geroosterde sesamzaadjes toe als eindtoepassing (zoals in bron [4]).
Conclusie
Tjap tjoy is een klassieke wokschotel die in Nederland vaak verward wordt met afhaalchinees. Echter, de echte versie is een eenvoudige, frisse schotel waarin groenten centraal staan en waarbij de smaken zorgvuldig gebalanceerd zijn. Het recept is vrij in ingrediënten en bereidingswijze, maar het essentiële aspect is dat de groenten knapperig blijven en dat de saus niet te zout of zompig is. Door de smaakmakers zoals ketjap, oestersaus en gember zorgvuldig te gebruiken, kan het gerecht smaakvol en licht worden. Tjap tjoy is een gerecht dat zowel eenvoudig als smaakvol kan worden gemaakt, en het is ideaal om met rijst, nasi of bami te serveren.