De Elisabeth, oorspronkelijk verschenen als Praktische Recepten van de Huishoudschool "Mariakroon" in Culemborg, vertegenwoordigt een belangrijk document in de Nederlandse culinaire geschiedenis. Dit kookboek, samengesteld door zuster Marie onder het pseudoniem Elisabeth, bevat 1403 recepten en werd voor het eerst gepubliceerd in 1930. Het boek ontstond uit de praktijken van de huishoudschool Mariakroon, waar meisjes uit het hele land twee jaar lang werden opgeleid tot bekwame kokkinnen. De lerares voedingsleer, zuster Marie, waarvan de achternaam tot op heden onbekend blijft, verzamelde haar recepten in dit naslagwerk. De school sloot in 1951 haar deuren, maar het kookboek behield zijn populariteit. In recente heruitgaven, zoals die onder redactie van Jonah Freud gebaseerd op de zesde druk uit 1952, is het aangepast voor hedendaags gebruik. Deze aanpassingen omvatten het verwijderen van verboden ingrediënten zoals kievitseieren en lijsters, kortere kooktijden voor groenten en extra uitleg bij verouderde gerechten zoals warme hartige puddingen. Het behoudt thereby zijn authentieke karakter als praktisch naslagwerk met basisrecepten, culinaire informatie en kooktips, geschikt voor zowel meisjes als jongens.
Historische Context van de Huishoudschool Mariakroon
De huishoudschool Mariakroon in Culemborg was aan het begin van de twintigste eeuw een gerenommeerde instelling. Meisjes uit alle delen van Nederland reisden naar deze locatie om een tweejarige opleiding te volgen. De reputatie van de school berustte op de kwaliteit van de kookopleiding, waarbij afgestudeerden bekendstonden als uitzonderlijk goede kokkinnen. Deze vaardigheden werden aangeleerd door zuster Marie, de lerares voedingsleer. Haar lessen vormden de basis voor het kookboek dat in 1930 verscheen. De eerste druk, getiteld Praktische Recepten, omvatte precies 1403 recepten, een aantal dat voldoende variatie bood voor dagelijks gebruik gedurende minstens een jaar.
De school opereerde tot 1951, waarna ze voorgoed sloot. Ondanks dit bleef het boek een geliefd naslagwerk. Culinair recensent Johannes van Dam prees het in 2009 in Het Parool als 'het beste receptenboek van de Nederlandse keuken'. Deze erkenning onderstreept de blijvende waarde van de inhoud. De tweede druk dateert uit 1932, met 392 bladzijden en afmetingen van 17,5 x 21,8 cm. De heruitgave door Jonah Freud, culinair journaliste en eigenaresse van de Kookboekenhandel, markeert de eerste herziening sinds 67 jaar. Deze editie, uitgegeven door Carrera Culinair onder de titel De Elisabeth, behoudt de soberheid en functionaliteit van het origineel.
De Samenstelling en Inhoud van het Kookboek
Praktische Recepten bevat een uitgebreide collectie van 1403 recepten, gericht op praktische toepassingen in de huishoudelijke keuken. Het boek dient als naslagwerk met basisrecepten, culinaire informatie en handige kooktips. De structuur is sober vormgegeven, met cleane grafische afbeeldingen aan het begin van elk hoofdstuk. In tegenstelling tot moderne trendy kookboeken, waarin fotografie en beleving overheersen, prioriteert dit werk de recepten zelf. Het is bedoeld om intensief gebruikt te worden, resulterend in beduimelde pagina's, vlekken en ezelsoren.
De heruitgave door Jonah Freud baseert zich op de zesde druk uit 1952. Aanpassingen waren noodzakelijk vanwege veranderingen in culinaire normen en wetgeving. Sommige ingrediënten, zoals kievitseieren en lijsters, zijn inmiddels verboden en werden verwijderd. Kooktijden voor groenten zijn verkort om aan hedendaagse voorkeuren te voldoen. Gerechten die uit de mode zijn geraakt, zoals warme hartige puddingen, zijn behouden met extra aanwijzingen. Deze benadering waarborgt het authentieke karakter, terwijl het boek bruikbaar blijft voor de komende decennia.
| Uitgave | Jaar | Aantal Recepten | Bijzonderheden |
|---|---|---|---|
| Eerste druk | 1930 | 1403 | Originele uitgave onder pseudoniem Elisabeth |
| Tweede druk | 1932 | 1403 | 392 bladzijden, 17,5 x 21,8 cm |
| Zesde druk | 1952 | 1403 | Basis voor heruitgave Jonah Freud |
| Heruitgave De Elisabeth | 2018## Conclusie |
De Elisabeth, gebaseerd op Praktische Recepten van de huishoudschool Mariakroon, is een tijdloos naslagwerk met 1403 recepten uit 1930. Het reflecteert de opleiding van zuster Marie, wiens leerlingen excelleerden als kokkinnen. Heruitgaven door Jonah Freud passen het aan moderne normen aan, met verwijdering van verboden ingrediënten, kortere kooktijden en extra uitleg. Het behoudt soberheid en functionaliteit, geschikt voor dagelijks gebruik. Geprezen als het beste Nederlandse receptenboek, blijft het relevant voor thuiskoks, enthusiasts en professionals.
Bronnen
- [Praktische recepten van de Huishoudschool "Mariakroon" Culemborg]*