Ouderwetse tomatensoep met balletjes is een traditioneel Nederlands gerecht dat wordt bereid met zelfgetrokken bouillon, soepgroenten, tomatenblokjes en gehaktballetjes. Dit recept omvat een sudderproces voor de bouillon, het fruiten van tomaten en het toevoegen van vermicelli of andere elementen voor textuur. De soep wordt gemaakt met ingrediënten zoals soeppakket rund, rundergehakt, soepgroenten, tomatenpuree, tomatenblokjes en kruiden. De bereidingstijd bedraagt ongeveer 60 minuten tot meerdere uren, afhankelijk van de suddertijd voor de bouillon. Tomatensoep heeft een geschiedenis in de Nederlandse keuken vanaf de 19e eeuw, toen tomaten breder beschikbaar werden door kassenbouw en handel met Zuid-Europa. Tomaten in de soep zijn rijk aan vitamine C, zink, calcium, ijzer en lycopeen, dat beschermt tegen cardiovasculaire aandoeningen en prostaatkanker. De soep wordt vaak geserveerd als comfortmaaltijd met brood.
Ingrediënten voor Ouderwetse Tomatensoep met Balletjes
De ingrediënten variëren licht per recept, maar richten zich op eenvoudige, verse componenten. Hieronder een tabel met ingrediënten uit de beschikbare recepten, gegroepeerd per bron voor vergelijking. Kwantiteiten zijn waar mogelijk gespecificeerd.
| Ingrediënt | Bron 1 (hoeveelheid) | Bron 2 (hoeveelheid) | Bron 5 (algemeen) |
|---|---|---|---|
| Soeppakket rund / Soepvlees | 460 g | 400 g | - |
| Rundergehakt | 250 g | 250 g | - |
| Soepgroenten | 400 g | - (wortels, prei) | - |
| Tomatenblokjes / Tomaten | 400 g | 1 kg tomaten | Rijpe tomaten |
| Tomatenpuree | 2 el | - (zelfgemaakte puree) | - |
| Ui | 1 | 1 | - |
| Olijfolie / Olie | 2 el | - | - |
| Kristalsuiker | 1 el | 2 tl | - |
| Nootmuskaat | 1 snufje | - | - |
| Paneermeel | 0.5 el | - (beschuit) | - |
| Krulvermicelli | 100 g | - | - |
| Ei | - | 1 | - |
| Peterselie | - | 1 bosje + 1 el fijngehakt | - |
| Laurierblaadjes | - | 2 | - |
| Tijmtakjes | - | 3 | - |
| Foelie | - | - (genoemd in bron) | - |
| Citroenschijf | - | 1 | - |
| Prei | - | 1 kleine | - |
| Wortels | - (in soepgroenten) | 3 | - |
Deze tabel toont consistentie in basis-ingrediënten zoals soepvlees, gehakt, tomaten en suiker. Verschillen betreffen toevoegingen zoals vermicelli in bron 1 of verse kruiden in bron 2. Voor balletjes worden in bron 1 nootmuskaat, paneermeel, zout en peper gebruikt; in bron 2 een ei, beschuit, peterselie, zout en peper. Rijpe, sappige tomaten worden aanbevolen voor optimale smaak.
Bereiding van de Bouillon
De basis van ouderwetse tomatensoep is zelfgetrokken bouillon. In bron 1 wordt 460 g soeppakket rund met een mergpijp in 1,5 liter koud water gedaan. De helft van de 400 g soepgroenten en zout naar smaak worden toegevoegd. De pan wordt zachtjes aan de kook gebracht en de bouillon suddert tot het vlees zacht is, met af en toe afschuimen. Dit proces duurt een deel van de totale 60 minuten.
Bron 2 beschrijft een langere suddertijd: 400 g soepvlees met 1 liter water aan de kook brengen, afschuimen, en toevoegen van wortels, ui, peterselie, tijm, foelie, laurierblaadjes en peperkorrels. Laat 3 uur trekken in een afgesloten pan. Deze methode benadrukt een langzame bereiding voor diepe smaak.
Beide bronnen adviseren zeef de bouillon na sudderen, waarbij het vlees wordt teruggevoegd en groenten worden weggegooid. Dit zorgt voor een heldere basis.
Tomatenbasis Bereiden
De tomaten worden apart voorbereid voor intensiteit. In bron 1 wordt 1 ui gesnipperd en gefruit in 2 el olijfolie op laag vuur. Voeg 2 el tomatenpuree en 1 el kristalsuiker toe, roer om, en voeg 400 g tomatenblokjes toe. Optioneel pureren voor gladheid. Deze mix wordt later aan de gezeefde bouillon toegevoegd.
Bron 2 gebruikt 1 kg verse tomaten in stukken, gestoofd met 125 ml water, een schijf citroen en suiker gedurende 15 minuten. Verwijder de citroen en wrijf door een zeef voor puree, die in de bouillon wordt geroerd. Dit levert een verse, authentieke tomatensmaak.
Bron 5 benadrukt rijpe tomaten voor extra smaak. Bron 4 wijkt af met geroosterde tomaten, ui, knoflook en tijm op 180 °C voor 30 minuten, maar dit past minder bij de ouderwetse stijl.
Gehaktballetjes Maken
Gehaktballetjes zijn kenmerkend. Bron 1: draai kleine balletjes van 250 g rundergehakt, snufje nootmuskaat, 0,5 el paneermeel, zout en peper.
Bron 2: meng 250 g gehakt met 1 ei, verkruimelde beschuit, fijngehakte peterselie, zout en peper. Draai balletjes met natte handen. Beide methoden zorgen voor sappige balletjes die 10 minuten meekoken.
Volledige Stapsgewijze Bereiding
Volg deze stappen voor ouderwetse tomatensoep met balletjes, gebaseerd op bron 1 en 2:
Bouillon trekken: Plaats soepvlees (460 g of 400 g) en eventueel mergpijp in 1,5 l of 1 l koud water met helft soepgroenten (of wortels, ui, kruiden). Breng zachtjes aan kook, sudder tot vlees zacht (tijd variërend 1-3 uur). Schuim af.
Tomaten voorbereiden: Snipper ui, fruit in olie. Voeg tomatenpuree, suiker en tomatenblokjes (of stoom verse tomaten met citroen en suiker). Pureer optioneel en zeef.
Balletjes draaien: Meng gehakt met bindmiddel (paneermeel/nutmeg of ei/beschuit/peterselie), zout, peper. Vorm kleine balletjes.
Samenvoegen: Zeef bouillon, voeg vlees terug, tomatenmix toe. Breng aan kook.
Afwerken: Voeg balletjes en vermicelli (100 g) toe, kook 10 min zachtjes. Voeg rest soepgroenten (of prei) toe, kook 5-10 min. Breng op smaak met zout, peper.
Bron 2 voegt prei en balletjes na tomatenpuree toe, kook 10 min. Serveer direct.
Bron 4 biedt een moderne variant: rooster ingrediënten en pureer met bouillon, maar zonder balletjes of vleesbouillon.
Tips voor Authentieke Smaak en Textuur
Belangrijke aandachtspunten uit de bronnen:
- Sudder bouillon langzaam voor volle smaak.
- Gebruik koud water om troebelheid te voorkomen.
- Fruit ui op laag vuur om aanbranden te vermijden.
- Kleine balletjes garen gelijkmatig.
- Voeg suiker toe om zuren van tomaten te balanceren.
- Rijpe tomaten voor sap en smaak.
- Optioneel pureren voor gladheid, of chunky houden.
Historisch gezien werd tomatensoep een alledaags gerecht na introductie als luxeproduct.
Voedingswaarde en Gezondheidsaspecten
Voedingswaarde per portie is onbekend in bron 1. Tomaten leveren vitamine C, zink, calcium, ijzer en lycopeen, dat beschermt tegen hart- en vaatziekten en prostaatkanker. De soep is een gezonde comfortmaaltijd door groenten en mager vlees.
Variaties in Recepten
- Met vermicelli: Bron 1 voegt 100 g krulvermicelli toe voor textuur.
- Verse kruiden: Bron 2 met peterselie, tijm, laurier, foelie.
- Moderne twist: Bron 4 met geroosterde groenten, room of yoghurt, basilicum – minder ouderwets.
- Zonder balletjes: Mogelijk, maar kenmerkend voor de variant.
Consistentie ligt in bouillon, tomaten en balletjes.
Gedetailleerde Analyse van Bereidingstijden
Bron 1: 60 min totaal. Bron 2: 15 min prep + 3 uur sudderen. Dit toont variatie: snel versus traditioneel traag.
Serveervoorstellen
Serveer als lunch, avondmaaltijd of voorgerecht met brood. Bron 4 suggereert room of yoghurt.
Conclusie
Ouderwetse tomatensoep met balletjes combineert zelfgetrokken bouillon, verse tomaten en gehaktballetjes voor een nostalgische smaak. Ingrediënten als soepvlees, tomatenblokjes, soepgroenten en kruiden zorgen voor authenticiteit. Bereiding omvat sudderen, fruiten en meekoken, met tips voor optimale textuur. Gezond door lycopeen en vitaminen, populair sinds 19e eeuw. Dit recept behoudt eenvoud en volle smaken.