Speculaas is een klassiek Nederlands koekje dat al sinds de 17e eeuw wordt bereid en nauw verbonden is met Sinterklaas. Het wordt gemaakt met basis-ingrediënten zoals bloem, basterdsuiker, boter en speculaaskruiden. Traditioneel wordt het deeg gevormd met houten speculaasplanken, waarin afbeeldingen zijn uitgesneden, of met koekjesvormpjes. De naam speculaas is waarschijnlijk afgeleid van het Latijnse "speculum", wat "spiegel" betekent, verwijzend naar de spiegelbeeldafbeeldingen op de planken. Andere theorieën linken het aan "specerij" of "speculator", een woord voor bisschop, passend bij Sint Nicolaas-afbeeldingen. Tijdens de Gouden Eeuw werd speculaas populair door de specerijenhandel, waarbij bakkers geheime recepten voor speculaaskruiden ontwikkelden. Dit artikel behandelt gedetailleerde recepten, bereidingswijzen, baktijden, tips en voedingsinformatie op basis van beschikbare recepten voor thuisbakkers.
Geschiedenis en Oorsprong van Speculaas
Speculaas komt uit Nederland en België en bestaat al sinds de 17e eeuw. Het is van oudsher verbonden aan Sinterklaas. Traditioneel worden de koekjes gevormd met houten speculaasplanken, waarin afbeeldingen zoals Sinterklaas, molens, dieren, schepen en symbolen van welvaart en geluk zijn uitgesneden. De naam "speculaas" verwijst naar deze planken, omdat het deeg een spiegelbeeld van de afbeelding krijgt. In de Gouden Eeuw, toen Nederland een belangrijke rol speelde in de specerijenhandel, werd speculaas toegankelijker voor een breder publiek. Elke bakker had een eigen geheim recept voor speculaaskruiden, wat leidde tot diversiteit in smaken en aroma's. Dit geheim wordt tot op de dag van vandaag bewaard door bakkers en families.
De speculaasplanken zijn essentieel voor de authentieke vormgeving. Ze worden bestoven met rijstebloem of bloem om het deeg makkelijk los te maken. Het deeg wordt in de plank gedrukt, overtollig deeg afgesneden en de plank omgekeerd om het deeg eruit te tikken. Voor nieuwe planken kan het eerste koekje niet goed loskomen, maar dit verbetert na vetting. Afbeeldingen variëren van traditionele Sinterklaasfiguren tot andere symbolen, wat de culturele betekenis onderstreept.
Basis-ingrediënten voor Speculaas
De recepten gebruiken eenvoudige, klassieke ingrediënten. Een typisch oud-Hollands recept omvat basterdsuiker, roomboter of margarine, bloem, speculaaskruiden en optioneel karnemelk, ei, zout of amandelen. Hieronder een overzicht van variaties uit de beschikbare recepten:
| Receptvariant | Bloem/Zelfrijzend Bakmeel | Boter/Margarine | Basterdsuiker | Speculaaskruiden | Overige |
|---|---|---|---|---|---|
| Oud-Hollands## Bronnen |
1. Speculaas (oud hollands recept) 2. Speculaas maken 3. Speculaas recept op grootmoeders wijze 4. Recept Hollandse speculaas