Nystatine is een antischimmelmiddel dat specifiek wordt ingezet bij de behandeling van Candida-infecties, zoals spruw in de mond-keelholte, darmcandidiasis en huidinfecties. Dit medicijn werkt door de celwanden van schimmels te beschadigen, waardoor de schimmels afsterven en symptomen verminderen. Voor koks, thuischefs en culinaire professionals is het relevant om kennis te hebben van Nystatine, omdat schimmelinfecties kunnen optreden door langdurige blootstelling aan vochtige omgevingen in de keuken, zoals bij het bereiden van deegwaren, zuivelproducten of gefermenteerde gerechten waar Candida-soorten kunnen voorkomen. De informatie baseert zich op beschikbare gegevens over toediening, dosering en verkrijgbaarheid. Nystatine wordt lokaal toegepast in vormen zoals suspensie, zalf of orale druppels, en is receptplichtig. Het is goedgekeurd voor gebruik bij volwassenen en kinderen, inclusief tijdens zwangerschap, en gaat niet over in moedermelk. Belangrijk is dat het alleen via gecertificeerde apotheken verkrijgbaar is, en niet bij drogisterijen zoals Kruidvat of Etos.
Werkingsmechanisme van Nystatine
Nystatine bevat de werkzame stof nystatine, die bindt aan sterolen in de celmembranen van schimmels. Dit beschadigt de celwanden, leidt tot afsterven van de schimmelcellen en verlicht zo de infectie. De toepassing is lokaal, rechtstreeks op de geïnfecteerde plek, wat betekent dat het medicijn effectief werkt zonder het hele lichaam te belasten. Dit is bijzonder nuttig voor koks die last kunnen hebben van orale candidiasis door het proeven van zure of suikerrijke ingrediënten, of huidinfecties door contact met natte oppervlakken tijdens het koken.
De werking begint meestal binnen een paar dagen, maar volledige genezing kan enkele weken duren. De behandeling mag niet onderbroken worden tot ten minste twee dagen na het verdwijnen van de afwijkingen, vooral bij candidiasis van de mond-keelholte waarbij de suspensie zo lang mogelijk in de mond moet worden gehouden alvorens door te slikken. Voor culinaire professionals is dit relevant bij het hanteren van voedsel, omdat een actieve infectie hygiënerisico's kan meebrengen.
Nystatine is niet geschikt voor open wonden en wordt wereldwijd goedgekeurd voor schimmelinfecties. Contra-indicaties omvatten overgevoeligheid voor nystatine of hulpstoffen. Het is geschikt voor personen met een verzwakt immuunsysteem of na antibioticagebruik, situaties die voorkomen bij intensief koken met probiotische of gefermenteerde ingrediënten.
Dosering en Toediening voor Verschillende Groepen
De dosering van Nystatine varieert afhankelijk van de infectie en de leeftijdsgroep. Hieronder volgt een overzicht gebaseerd op de beschikbare specificaties:
| Aandoening | Groep | Dosering |
|---|---|---|
| Darmcandidiasis | Volwassenen en kinderen | 500.000-1.000.000 E driemaal per dag |
| Darmcandidiasis | Pasgeborenen | 100.000 E drie- à viermaal per dag |
| Candidiasis mond-keelholte en spruw | Volwassenen en kinderen | 400.000-600.000 E viermaal per dag |
| Candidiasis mond-keelholte en spruw | Zuigelingen | 100.000-200.000 E viermaal per dag |
| Candidiasis mond-keelholte en spruw | Prematuren | 100.000 E viermaal per dag |
| Profylaxe spruw | Pasgeborenen | 100.000 E eenmaal per dag |
Nystatine is verkrijgbaar in sterktes zoals 100 of 100.000 U/ml, en verpakkingsgroottes van 24, 30, 100 of 120 ml. Meestal wordt het drie tot vijf keer per dag ingenomen, met een duur afhankelijk van de infectie. Voor koks met mondspruw is de viermaal daagse dosering van 400.000-600.000 E relevant, omdat dit de orale hygiëne ondersteunt tijdens voedselbereiding.
Bij lokale toepassing in de mond-keelholte moet de suspensie lang worden vastgehouden. Opslag vereist een koele, droge plaats buiten bereik van kinderen. De duur van de kuur wordt bepaald door de arts, maar instructies uit de bijsluiter moeten altijd gevolgd worden.
Veiligheid, Bijwerkingen en Contra-indicaties
Nystatine wordt over het algemeen als veilig beschouwd wanneer het volgens voorschrift wordt gebruikt. Het is goedgekeurd door gezondheidsautoriteiten en veilig tijdens zwangerschap, zonder overgang in moedermelk. De meeste gebruikers ervaren weinig bijwerkingen, maar mogelijke effecten zijn misselijkheid, braken, diarree, huidirritatie, huiduitslag of huiduitslag. Deze zijn meestal mild en verdwijnen na verloop van tijd.
Niet iedereen kan Nystatine gebruiken; personen met allergieën of bepaalde aandoeningen moeten voorzichtig zijn. Overleg met een arts is essentieel, vooral bij zwangerschap, borstvoeding of andere gezondheidsproblemen. Langetermijneffecten zijn niet gedetailleerd gespecificeerd in de beschikbare gegevens.
Voor culinaire professionals is veiligheid cruciaal: bijwerkingen zoals misselijkheid kunnen de voedselbereiding beïnvloeden, en het medicijn mag niet op open wonden worden aangebracht om besmettingsrisico's te vermijden.
Verkrijgbaarheid en Kosten van Nystatine
Nystatine is receptplichtig en alleen verkrijgbaar bij gecertificeerde apotheken, zowel fysiek als online. Drogisterijen zoals Kruidvat of Etos mogen het niet verkopen. Een recept verkrijg je via de huisarts of een online consult, waarbij een vragenlijst wordt ingevuld en beoordeeld door een EU-arts. Bij goedkeuring wordt het recept doorgestuurd naar een apotheek, met levering binnen 48 uur.
Online bestellen biedt voordelen zoals gemak, privacy en prijsvergelijking, ideaal voor koks met drukke schema's. In België is het eveneens online en fysiek beschikbaar, met discrete levering aan huis.
Kosten variëren afhankelijk van sterkte en verpakking:
| Variant | Prijs*